Inhoud
- Slaapmuts: waar hebben we het over?
- Slaapmuts of slaapmutsje: let op het verschil
- Is het goed om met een muts te slapen?
- Slapen met een muts als het koud is: wanneer helpt het?
- Satijnen of zijden slaapmuts: wat doet hij voor uw haar?
- Hoe draagt u een slaapmuts goed?
- Slaapmuts voor heren of dames: wat trekt u erbij aan?
- Is een slaapmuts voor iedereen geschikt?
- Veelgestelde vragen over de slaapmuts
- Bronnen
Een slaapmuts heeft twee heel verschillende functies. Van wol, katoen of fleece houdt hij uw hoofd warm in een koude slaapkamer, onder de 16 à 17 °C. Van satijn of zijde beschermt hij vooral uw haar tegen het schuren over het kussen. Kies hem soepel en niet te strak, en houd uw voorhoofd vrij.
Lang hoorde de slaapmuts bij opa’s tijd en bij de prentenboeken van vroeger. Nu is hij terug. De een draagt hem voor haar krullen, de ander omdat de slaapkamer in januari niet boven de 15 °C komt. Voor u er een in huis haalt, is het handig te weten wat hij wel doet, en wat niet.
Slaapmuts: waar hebben we het over?
De klassieke slaapmuts is een zacht hoofddeksel van katoen, wol of fluweel, soms lang en met een kwastje aan het eind. In Europa droeg men hem al in de middeleeuwen, overdag en ’s nachts, tot ver in de negentiende eeuw. Slaapkamers werden toen nauwelijks of niet verwarmd: de muts hoorde bij het nachthemd, de dikke deken en de kruik.
De centrale verwarming maakte hem overbodig. Hij kwam via een andere weg terug, die van de haarverzorging. Wie vandaag naar een slaapmuts zoekt, vindt vooral mutsen en bonnets van satijn of zijde met een elastische rand, bedoeld voor krullen, kroeshaar, vlechten of net gestijld haar. Eén woord, twee voorwerpen: het ene houdt warmte vast, het andere vermindert wrijving.
De warme muts
Breisel van wol, dikke katoen of dunne fleece. Hij bedekt de schedel en vaak de oren. Handig in een koude slaapkamer of bij een kaal hoofd.
De satijnen bonnet
Satijn of zijde, elastische band, ruim genoeg voor al het haar. Hij houdt niet warm: hij vermindert de wrijving op het kussen.
De combinatie
Gebreid aan de buitenkant, gevoerd met satijn aan de binnenkant. Beide functies in één, maar wel dikker, dus sneller te warm.
Slaapmuts of slaapmutsje: let op het verschil
In het Nederlands heeft het verkleinwoord een eigen betekenis. Een slaapmutsje is ook het glaasje alcohol dat sommige mensen vlak voor het slapengaan drinken, in de hoop beter te slapen. Daar komt een deel van de vragen vandaan die Google bij dit onderwerp toont, zoals wat een slaapmutsje met uw lichaam doet.
Het korte antwoord: het werkt averechts. Het Trimbos-instituut noemt het slaapmutsje een fabel. Alcohol laat u misschien wat sneller inslapen, maar dat effect is tijdelijk, en de slaap wordt onrustiger, met meer keren wakker worden. Een overzicht van alle bekende studies bij gezonde vrijwilligers kwam tot hetzelfde beeld (Ebrahim et al., 2013). Bij elke dosis sliepen de deelnemers sneller in en was de eerste helft van de nacht rustiger. De tweede helft werd juist vaker verstoord, en de eerste droomslaap begon bij elke dosis later. Wilt u warm en ontspannen in slaap vallen, dan doet een muts op uw hoofd meer dan een borrel in uw glas.
Is het goed om met een muts te slapen?
Ja, zolang hij u niet laat zweten en niet knelt. Maar één hardnekkig idee mag de wereld uit: u verliest niet de helft van uw warmte via uw hoofd. Het hoofd verliest warmte zoals de rest van het lichaam, per vierkante centimeter niet meer en niet minder.
Een Canadees team mat het bij 8 mannen in water van 17 °C, met het hoofd nu eens boven water, dan weer helemaal onder water (Pretorius et al., 2006). Het hoofd is ongeveer 7 % van het lichaamsoppervlak, en onderdompelen verhoogde het totale warmteverlies maar met zo’n 10 %. In de eerste 30 minuten zakte de kerntemperatuur met het hoofd onder water wel sneller. Toch concluderen de onderzoekers dat het hoofd niet meer bijdraagt aan het warmteverlies via de huid dan de rest van het lichaam.
Het hoofd is maar zo’n 7 % van het lichaamsoppervlak. Ondergedompeld in water van 17 °C verhoogde het het totale warmteverlies met ongeveer 10 %.
Pretorius, Bristow, Steinman en Giesbrecht, 2006, Journal of Applied Physiology
In de praktijk betekent dat: een muts verwarmt geen lichaam dat slecht toegedekt is. Hebt u het koud in bed, kijk dan eerst naar uw pyjama, uw dekbed en uw voeten. De muts komt daarna, voor het comfort van een hoofd dat boven het dekbed uitsteekt. Het is wel het enige deel van uw lichaam dat de hele nacht aan de lucht van de slaapkamer blootstaat.
Slapen met een muts als het koud is: wanneer helpt het?
Om in slaap te vallen moet uw kerntemperatuur een paar tienden van een graad dalen. Een overzichtsartikel over slaap en temperatuur laat zien dat in het echte leven, met beddengoed en kleding, vooral te veel warmte u wakker houdt en de diepe slaap inkort (Okamoto-Mizuno en Mizuno, 2012). Kou verstoort de slaapfasen niet zolang dekbed en kleding toereikend zijn. De juiste muts neemt dus het koude gevoel weg zonder u te laten zweten.
| Uw situatie | Muts nuttig? | Welk model | Probeer ook |
|---|---|---|---|
| Slaapkamer van 18 °C of warmer | Zelden | Geen, of satijn voor het haar | Een pyjama die ademt |
| Slaapkamer rond 15 tot 17 °C | Soms | Dunne katoenen tricot | Warme pyjama, sokken |
| Onder 15 °C, oud huis of raam open | Vaak | Fijne wol of dunne fleece | Dikker dekbed, gordijnen dicht |
| Kaal hoofd of heel kort haar | Vaak | Katoen of fijne wol | ’s Avonds een capuchon op de bank |
| Krullen, kroeshaar, vlechten | Ja, voor het haar | Satijn of zijde, met volume | Satijnen kussensloop |
| U zweet ’s nachts | Nee | Geen, of heel dun satijn | Koelere kamer, ademende stoffen |
De eerste knop om aan te draaien blijft de slaapkamer zelf. Milieu Centraal raadt aan de thermostaat ’s nachts op 15 graden te zetten, als energiebesparende tip; in ons artikel over de ideale temperatuur in de slaapkamer leest u welke waarden prettig slapen en waarom. Slaapt u met het raam op een kier of in een onverwarmde zolderkamer, en zakt de thermometer duidelijk onder die grens, dan wordt de muts een echte hulp.
Eén detail telt: het voorhoofd. In een proef met 106 deelnemers met slapeloosheid hield een apparaatje het voorhoofd koel, tussen 14 en 16 °C. Vergeleken met een nepbehandeling verkortte het verschillende metingen van de inslaaptijd, al haalde het de twee hoofddoelen van de studie niet (Roth et al., 2018). Over mutsen zegt deze proef niets. Wel is het een reden om de uwe tot aan de haargrens te dragen en niet laag over het voorhoofd.
Satijnen of zijden slaapmuts: wat doet hij voor uw haar?
De hele nacht beweegt uw hoofd en schuurt uw haar langs het kussensloop. Op wat ruwer katoen opent die wrijving de schubben van het haar, ontstaan er klitten en pluis, en worden krullen platgedrukt. Een glad weefsel laat het haar glijden in plaats van het vast te houden. Dat is het hele principe van de satijnen of zijden slaapmuts, ook wel bonnet genoemd.
Let wel op de woorden. Zijde is een natuurlijke vezel. Satijn is een weefsel, aan één kant glanzend, dat meestal van polyester wordt gemaakt en soms van zijde. Een slaapmuts van “satijn” zonder verdere uitleg is bijna altijd synthetisch: hij glijdt even goed, kost minder, maar ademt minder. Zijde is kwetsbaarder in de was. In onze vergelijking pyjama van satijn of zijde ziet u de verschillen in gevoel, warmte en onderhoud tussen de twee.
Satijnen slaapmuts: beloftes en werkelijkheid
Wat u vaak leest
- Een zijden slaapmuts “hydrateert” het haar.
- Uw haar groeit er sneller door.
- Hij werkt bij elk haartype even goed.
Wat u redelijkerwijs kunt zeggen
- Hij vermindert de wrijving, dus klitten en pluis bij het opstaan.
- Anders dan katoen neemt hij weinig op van de verzorging die u ’s avonds aanbrengt.
- Het voordeel is vooral zichtbaar bij krullen, kroeshaar, lang of beschadigd haar.
Een satijnen bonnet houdt niet warm: dun satijn isoleert nauwelijks. Wilt u allebei, zoek dan een gebreide muts met een satijnen voering, of houd de satijnen bonnet en verwarm de rest van uw lichaam. Uw haar moet droog zijn als u hem opzet, anders droogt het slecht en blijft de muts vochtig tegen de hoofdhuid.

Hoe draagt u een slaapmuts goed?
Een verkeerd gekozen slaapmuts ligt om twee uur ’s nachts op de grond, of laat een rode streep dwars over uw voorhoofd achter. Met een paar keuzes voorkomt u allebei.
Meet eerst uw hoofdomtrek, met een meetlint boven de wenkbrauwen en de oren langs. De meeste volwassenen zitten tussen 54 en 60 cm: een te strakke muts geeft hoofdpijn, een te ruime glijdt ’s nachts weg.
Bereid dan het haar voor. Het moet droog zijn, losjes bovenop het hoofd gebonden of in een losse vlecht. Vermijd strakke elastiekjes, die het haar meer beschadigen dan het kussen. Zet de rand ten slotte op de haargrens, niet op de wenkbrauwen. Oren erin als de kamer koud is, erbuiten als u het snel warm hebt.
Kijk ’s ochtends hoe het ging. Een klam voorhoofd, jeuk of een rode afdruk? Probeer dan een andere stof of maat. Een muts die afgleed, is vaak te groot of aan de binnenkant te glad. Was hem minstens 1 keer per week, net als ondergoed: hij zit de hele nacht tegen uw hoofdhuid, met talg en haarverzorging.
Volg voor het wassen het etiket. Katoen en tricot kunnen in de machine op 30 of 40 °C. Satijn van polyester gaat in een waszakje op een fijnwasprogramma. Zijde vraagt om handwas en een passend wasmiddel. Laat altijd plat drogen, weg van de radiator, die de vezels hard maakt.
Slaapmuts voor heren of dames: wat trekt u erbij aan?
De muts maakt de outfit niet. De warmte wordt vooral gewonnen op de romp en de benen. Mannen zoeken vaak een slaapmuts voor een koude slaapkamer; een winterpyjama voor heren van fleece, flanel of dik katoen doet dan meer voor de nacht dan welke muts ook. Voor de avond op de bank is een onesie met capuchon handig: de capuchon gaat af als u naar bed gaat, en verder hoeft u niets te doen.

Bij vrouwen past de satijnen bonnet goed bij een zachte pyjama die ademt. Hebt u het koud, verwarm dan liever uw lichaam dan uw hoofd: onze collectie warme damespyjama’s bundelt fleece, flanel en fluweel.
Koude voeten houden u vaak veel langer wakker dan een koud hoofd; waarom dat zo is, leest u in ons artikel over koude voeten in bed. Twijfelt u of u sokken aan mag houden in bed, dan zet onze gids slapen met sokken de voor- en nadelen op een rij.
Is een slaapmuts voor iedereen geschikt?
Niet voor baby’s. In Nederland adviseren VeiligheidNL en de jeugdgezondheidszorg om een baby op de rug te laten slapen, in een goed passende slaapzak, zonder kussen of dekbed, in een slaapkamer van 15 tot 18 °C volgens de JGZ-richtlijn; VeiligheidNL houdt zelf 16 tot 18 graden aan. Een mutsje hoort daar binnen niet bij: volgens VeiligheidNL laat u een kind na de eerste week nooit met een mutsje op slapen. Een baby raakt warmte juist via het hoofd kwijt.
Voor volwassenen is de regel eenvoudig: de muts mag niet knellen, niet kriebelen en u niet laten zweten. Is uw hoofdhuid gevoelig of geïrriteerd, of verliest u haar door een behandeling, kies dan heel zacht katoen zonder dikke naden en vraag advies aan uw huisarts of behandelteam. En hebt u het koud aan uw hoofd terwijl de slaapkamer verwarmd is, bespreek het dan met uw huisarts in plaats van laagjes te stapelen.
Veelgestelde vragen over de slaapmuts
Hoe wast u een satijnen slaapmuts?
Volg het etiket. Meestal kan satijn van polyester met de hand in lauw water met een mild wasmiddel, of in de machine in een waszakje op een fijnwasprogramma van 30 °C. Wring hem niet uit en laat hem plat drogen, uit de zon. Zijde vraagt om handwas met een speciaal wasmiddel.
Welke maat slaapmuts hebt u nodig?
Meet uw hoofdomtrek boven de wenkbrauwen en de oren; bij de meeste volwassenen is dat 54 tot 60 cm. Een goede slaapmuts blijft zitten zonder ’s ochtends een rode streep op uw voorhoofd achter te laten. Een model met een verstelbaar lint of een brede elastische band past zich beter aan dan een dun elastiek.
Kunt u slapen met een wollen muts?
Ja, als de slaapkamer echt koud is en de wol niet kriebelt. Kies een fijne, soepele breisteek in plaats van een dikke, strakke muts voor buiten, die u snel laat zweten. Wordt u wakker met een klam voorhoofd of jeuk, stap dan over op een muts van katoen of tricot.
Is een satijnen bonnet ook iets voor mannen?
Zeker. Mannen met krullen, lang haar, dreadlocks of een vers vlechtkapsel hebben er net zoveel baat bij als vrouwen. Kies een model met genoeg volume en een brede band die niet knelt. Voor kort of geschoren haar is een dunne katoenen muts meestal handiger: die houdt warm in plaats van alleen glad te zijn.
Bronnen
Ebrahim I.O., Shapiro C.M., Williams A.J., Fenwick P.B. (2013). Alcohol and sleep I: effects on normal sleep. Alcoholism: Clinical and Experimental Research, 37(4). DOI: 10.1111/acer.12006
Okamoto-Mizuno K., Mizuno K. (2012). Effects of thermal environment on sleep and circadian rhythm. Journal of Physiological Anthropology, 31(1), 14. DOI: 10.1186/1880-6805-31-14
Pretorius T., Bristow G.K., Steinman A.M., Giesbrecht G.G. (2006). Thermal effects of whole head submersion in cold water on nonshivering humans. Journal of Applied Physiology, 101(2), 669-675. DOI: 10.1152/japplphysiol.01241.2005
Roth T., Mayleben D., Feldman N., Lankford A., Grant T., Nofzinger E. (2018). A novel forehead temperature-regulating device for insomnia: a randomized clinical trial. Sleep, 41(5). DOI: 10.1093/sleep/zsy045